Passionele cd-verzameling Stabat Maters op www.stabatmater.info

Hannie van Osnabrugge beheert na de dood van haar man de door hem opgezette site www.stabatmater.infoHierop valt informatie terug te vinden over 241 Stabat Maters op CD die haar man, en later zij, in de loop der jaren heeft verzameld. Daarnaast vindt men info over meer dan 400 andere Stabat Maters die voor zover bekend nog niet op muziek zijn gezet. Stabat Maters werden en worden dus veelvuldig gecomponeerd, maar wat is hun plaats in de klassieke muziek nu precies? Onderstaand interview met Hannie geeft uitkomst.

1. Kun je kort uitleggen wat een Stabat Mater precies is, ook begrijpelijk voor mensen die niet gelovig zijn (oorsprong/functie)?

Het Stabat Mater is een kerkelijk (latijns) gedicht uit de 13^de eeuw.  Het gaat over Maria, de moeder van Jezus, die lijdt omdat zij haar zoon aan het kruis ziet sterven. Dit zijn de eerste regels:

In totaal bestaat het Stabat Mater uit 20 coupletten van drie regels. Het is niet bekend wie de oorspronkelijke dichter van het Stabat Mater is geweest. Waarschijnlijk is de oudste versie in Frankrijk of Italië ontstaan. Lang dacht men dat de monnik Jacopone da Todi (circa 1230-1306) de dichter was. Ook paus Innocentius III (1198-1216) zou mogelijk de dichter zijn. In de 15^de eeuw werd het Stabat Mater een onderdeel van de katholieke mis. Het gedicht werd in het gregoriaans gezongen. Het is vertaald in vele Europese talen. In Nederland zijn er berijmde vertalingen van o.a. Joost van den Vondel, Guido Gezelle, Helene Nolthenius en Willem Wilmink. Er zijn ook vele anonieme berijmde en onberijmde vertalingen.

2. Heb je enig idee hoeveel componisten door de eeuwen heen Stabat Maters hebben geschreven?

In mijn verzameling heb ik nu 241 Stabat Maters op cd. Dat wil zeggen 241 verschillende composities op de tekst van het Stabat Mater. Veel oude composities zijn anoniem overgeleverd, de componist is niet bekend. Het oudste Stabat Mater in mijn bezit is uit 1490 van John Browne. De meest recente is uit 2008 van Marc Eychenne. 

Daarnaast staat op de website een lijst van 530 componisten van wie bekend is dat zij een Stabat Mater hebben gecomponeerd (er is een partituur van), maar daarvan is nooit een opname gemaakt. Af en toe verdwijnt er één van deze lijst, omdat het op een cd wordt opgenomen. Af en toe komt een nieuwe compositie op deze lijst erbij.

Nog steeds laten componisten zich inspireren door de tekst van het Stabat Mater en maken er muziek bij. De religieuze context staat daarbij lang niet altijd centraal. Bij moderne componisten gaat het vaak om het lijden van moeders die een kind verliezen door oorlog of geweld. Een mooi voorbeeld daarvan is het Stabat Mater van Giles Swayne uit 2004. Hij vertelt daarover in het cd-boekje:

‘Nog steeds - ook op een steenworp afstand van de plaats waar Jezus werd gekruisigd - sterven mannen, vrouwen en kinderen een gruwelijke gewelddadige dood vanwege hun overtuiging. Moeders, vrouwen, zusters, dochters begraven ze en rouwen; het zijn altijd de vrouwen die achterblijven.’ Daar lag voor Swayne de (politieke) inspiratie voor deze compositie.

3. Hoe kwam wijlen je man ertoe om zich in dit onderwerp te verdiepen?

Mijn overleden man en ik ontdekten het Stabat Mater pas in 1992 toen ik meezong in het Stabat Mater van Haydn. Nadat we ook de Stabat Maters van Pegolesi, Rossini en Vivaldi hadden gevonden, begon Hans zijn muzikale ontdekkingsreis. Het werd zijn passie. Hij zocht systematisch en volhardend naar componisten, uitvoeringen op cd en vertalingen van het originele gedicht. Zo bracht hij de religieuze, literaire en muzikale wereld van het Stabat Mater in kaart. Door de Ultimate Stabat Mater Website kreeg hij contacten met musici, componisten en muziekliefhebbers uit de hele wereld.

4. Wat doet het luisteren naar deze religieuze teksten jou persoonlijk?

De tekst symboliseert het leed in de wereld en heeft tot op de dag van vandaag honderden componisten geïnspireerd tot prachtige muziek. Muziek die troost, ontroert en bindt. De website en het verzamelen van Stabat Maters was vooral de passie van mijn man. In de periode na zijn dood heb ik veel troost geput uit de website en uit de muziek. Als een eerbetoon aan hem ben ik doorgegaan met de website en het verzamelen. Mijn meest favoriete Stabat Maters zijn Pergolesi (ook in de uitvoering voor saxofoonkwartet!), Sances, Pärt, Rosano (gecomponeerd voor Andreas Scholl) en vele anderen.

5. Wat wilde je man, en nu jij, met de site bereiken/overbrengen?

Het begon gewoon als hobby, maar toen hij er zo’n 40 had verzameld, heb ik voor hem in 1997 een website gemaakt met alle informatie die hij had opgeschreven. Zo groeide het uit tot een ware passie. In 2004 zei hij in een interview: ‘Die website is mijn kindje. Ik heb er zoveel tijd en aandacht en niet te vergeten geld ingestoken dat als ik ooit kom te overlijden ik hoop dat iemand dit werk voortzet. Pas als je er zo intensief induikt als ik heb gedaan, ontdek je de veelzijdigheid van de wereld die erachter steekt. Een wereld met een religieuze, een literaire en een muzikale kant.’ Daar wilde hij iets van laten zien aan de buitenwereld. Het is fascinerend om te beleven hoe een tekst uit de Middeleeuwen nog leeft en mensen inspireert!

6. Komen er ooit nog geluidsfragmenten op de site?

Ja, vast wel, maar ik weet niet wanneer. Inmiddels heb ik alle Stabat Mater composities wel gedigitaliseerd, dus het zou makkelijk kunnen. De website is qua vormgeving natuurlijk erg verouderd. Ik heb goede contacten met de Stichting Stabat Mater (www.stabatmater.nl). Zij organiseren elk jaar op drie achtereenvolgende dagen een Stabat Mater concert in Oirschot,  concerten van hoog muzikaal niveau. Er zijn plannen om in de toekomst mijn website in hun website te laten integreren. Dan komen er zeker ook geluidsfragmenten bij.

7. Zijn er nog andere sites die mensen zeker moeten bezoeken, als ze meer willen weten over dit onderwerp? 

Stichting Stabat Mater – www.stabatmater.nl

Stabat Mater online - http://stabatmateronline.blogspot.com/